Wat we mogen verwachten van het Belgische klimaat

De bijzondere waarnemingen die vermeld worden in de maandoverzichten werden bekomen, vertrekkende van de waarnemingen in Ukkel en elders in het land tijdens de 20ste eeuw. Voor Ukkel worden de normale waarden gedefinieerd als de gemiddelden van de waarnemingen van de 20ste eeuw. Voor de andere stations werden de normalen voor temperatuur en neerslag ontleend aan KMI-publicaties. Deze waarden werden herleid tot de periode 1901-1979 voor de temperatuur en tot de periode 1833-1975 voor de neerslag.

 

Januari

Januari, de tweede maand van de meteorologische winter, is normaal gezien de koudste maand van het jaar. De maandgemiddelden van de maximumtemperatuur liggen, naargelang van de plaats, tussen 0 en 6°C en die van de minimumtemperatuur tussen –5 en 1°C. In Ukkel blijven de normale daggemiddelden van de temperatuur in de loop van de maand min of meer constant: ze schommelen tussen 2 en 3,5°C. Sommige jaren echter kunnen deze daggemiddelden, tijdens bijzonder zachte dagen, waarden van meer dan 10°C bereiken: de recordwaarde bedraagt 12,1°C en werd bereikt op 1 januari 1921, 10 januari 1936 en 15 januari 1975. Deze daggemiddelden kunnen ook zeer laag zijn en waarden bereiken tot ver onder –10°C: het record dateert van 22 januari 1942 en bedraagt –13,4°C. De hoogste maximumtemperatuur in Ukkel werd bereikt op 16 januari 1947 en bedroeg 15,3°C. De laagste minimumtemperatuur werd er waargenomen op 23 januari 1940 en bedroeg –18,7°C. In de rest van het land werd de laagste minimumtemperatuur ooit geregistreerd op 20 januari 1940 in de vallei van de Lesse (Rochefort) en ze bedroeg –30,1°C.

De maandgemiddelden van de neerslag variëren in ons land tussen 50 en 130 mm. Over het algemeen zijn de dagelijkse neerslaghoeveelheden niet erg hoog tijdens de maand januari. Nochtans gebeurt het dat er in de loop van een etmaal grote hoeveelheden neerslag vallen, zoals in Hives op 6 januari 1937, toen er een totale hoeveelheid werd gemeten van 66,7 mm. In Ukkel was de natste maand januari deze van 1995, met 143,6 mm neerslag, en de droogste was die van 1997 met 2,6 mm.

De eerst maand van het jaar is na februari de maand met de meeste sneeuw: in Ukkel bestaat de neerslag gemiddeld gedurende 5,2 dagen uit sneeuw. Toch gebeurt het dat er bepaalde jaren geen sneeuw valt in laag- of midden- België. Dit was het geval in 1932, 1969, 1989 en 1990.

De zonneschijnduur begint tijdens de maand januari toe te nemen: het normale maandtotaal bedraagt in Ukkel 53 uur. Tijdens de 20ste eeuw varieerde het tussen 25 uur (in 1902, 1915 en 1935) en 100 uur (in 1954).

Het is ook tijdens de wintermaanden dat de meeste stormen voorkomen. Niet zelden komen tijdens de maand januari op verschillende plaatsen maximale windstoten voor van meer dan 100 km/h. We herinneren ons nog levendig de stormen die ons land teisterden in 1990: op 25 januari werd in Bevekom de hevigste windstoot ooit in ons land gemeten (168 km/h).

 

Februari

Februari is de laatste maand van de meteorologische winter. De normale waarden van de gemiddelde dagtemperatuur liggen in Ukkel tussen 2 en 4°C. Tijdens de laatste decade begint de temperatuur toe te nemen. De normale waarden van de maximumtemperatuur liggen voor deze maand rond 6°C in laag- en midden-België maar bedragen slechts ongeveer 1°C op de toppen van de Ardennen. De normale waarden voor de minimumtemperatuur liggen tussen 1 en –4°C. Februari is een overgangsmaand tussen de winter en de lente. Het kan nog zeer koud zijn, zoals in 1956: in Ukkel bedroeg de gemiddelde maandtemperatuur slechts –6,1°C en de gemiddelde waarde van de minimumtemperaturen was lager dan –10°C! Februari kan nochtans ook reeds zacht zijn, zoals in 1990: de gemiddelde maandtemperatuur bedroeg toen in Ukkel 7,9°C. Ook de absolute extrema kunnen erg variëren: op 25 februari 1991 bedroeg de maximumtemperatuur 21,1°C in Meeuwen (in de Kempen), op 14 februari 1929 bedroeg de minimumtemperatuur –19°C in Oostende en op 1 februari 1956 bedroeg ze –25,2°C op de Baraque Michel. We vermelden nog dat de winter van 1942 een van de strengste van de eeuw was, met 37 opeenvolgende vorstdagen in Ukkel: van 26 januari tot 3 maart.

Februari is gemiddeld genomen een tamelijk droge maand: de normale maandtotalen variëren tussen 40 mm in het westen van het land en 110 mm op de Ardense toppen. In 1946 bereikte het maandtotaal in Ukkel een recordwaarde van 149 mm. Een van de grootste dagtotalen voor deze periode van het jaar bedroeg 82 mm op 12 februari 1962 te Robertville.

Tijdens de maand februari kan ook de sneeuw nog overvloedig zijn. Op 10 februari 1902 bereikte de sneeuwlaag een dikte van 35 cm in Ukkel en in de Hoge Venen lag er 1,15 meter sneeuw op 9 februari 1953, de dikste sneeuwlaag ooit officieel gemeten in België.

In Ukkel komen ook maanden februari voor tijdens dewelke helemaal geen sneeuw valt: dit was het geval in 1945, 1959, 1972, 1975, 1980 en 1982. Gemiddeld bedraagt het aantal dagen waarop de neerslag geheel of gedeeltelijk uit sneeuw bestaat 5,9.

De normale waarde voor de zonneschijnduur tijdens de maand februari bedraagt 75 uur in Ukkel. In 1975 scheen de zon gedurende 155 uur, maar in 1923 en in 1966 scheen ze slechts 35 uur.

Hevige stormen kunnen tijdens deze maand ook nog over ons land trekken. De ergste waren die van 1953, die erge overstromingen veroorzaakt in de kuststreek en de Polders, en recenter die van 1990, toen een hele reeks stormen overal in het land veel schade veroorzaakten. Op 25 februari 1989 bedroeg de luchtdruk in Ukkel slechts 956,8 hPa (luchtdruk, herleid tot op zeeniveau), de laagste waarde die ooit in Ukkel werd gemeten.

 

Maart

Maart is de eerste maand van de meteorologische lente. Gemiddeld gesproken nemen de dagtemperaturen tamelijk snel toe tijdens deze periode van het jaar: de normale waarden voor de gemiddelde dagtemperatuur in Ukkel liggen rond 3,5°C in het begin en rond 7,5°C op het einde van de maand. De normale maandgemiddelden van de maximumtemperatuur varieren van 10°C in laag- en midden-België tot 4°C op de plateaus. Maxima van rond 20°C kunnen reeds bereikt worden tijdens de tweede helft van de maand: in Ukkel werd het record bereikt op 29 maart 1968 met 24,2°C. De normale maandgemiddelden van de minimumtemperatuur variëren tussen –2 en 2°C naargelang van de plaats. In het begin van de maand kan het nog zeer koud zijn in Ukkel: de minimumtemperatuur bedroeg er –10,4°C op 7 maart 1971. Op het einde van de maand is ook minder strenge vorst nog mogelijk: de laagste temperaturen die in Ukkel werden waargenomen liggen tussen –4 en –6°C. Op de hoogplateaus zakken de temperaturen nog regelmatig tot –10°C gedurende de hele maand: op de Baraque Michel zakte de temperatuur op 6 maart 1971 tot –16,7°C. Datzelfde jaar zakte de temperatuur in Rochefort op 8 maart tot –19,6°C.

De maand maart is gemiddeld – ondanks de maartse buien – net zoals de maanden februari en april een relatief droge maand: de normale maandtotalen variëren tussen 40 en 105 mm naargelang van de plaats. Voor Ukkel bedraagt deze normale waarde 61,3 mm. De hoogste waarde in dit station bedroeg 138,1 mm (in 1988) en de laagste waarde bedroeg 4,2 mm (in 1993). De neerslagtotalen in 24 uur zijn zelden buitensporig. Toch viel er in Forges (Chimay) in maart 1956 een hoeveelheid van 53 mm in 24 uur.

Sneeuw komt tijdens de maand maart in ons land nog regelmatig voor. In Ukkel komen er gemiddeld tijdens de maand maart 3,2 dagen voor waarop de neerslag geheel of gedeeltelijk uit sneeuw bestaat, maar deze gemiddelde waarde wordt bepaalde jaren ruim overschreden. Zo telden we in 1906 17 sneeuwdagen tijdens de maand maart.

De zonneschijnduur neemt toe en de normale zonneschijnduur bedraagt in Ukkel reeds 120 uur. In 1980 kregen we de somberste maand maart met 47 uren zonneschijn en in 1931 de zonnigste met 206 uur.

Hevige stormen kunnen ook nog voorkomen in deze tijd van het jaar. Zo veroorzaakte de wind veel schade in het hele land op 1 maart 1990. Het was de laatste van een merkwaardige reeks stormen die begon op 25 januari.

 

April

De zegswijze ‘Aprilse grillen’ verraadt al dat tijdens deze maand nog tamelijk lage temperaturen kunnen voorkomen. De normale maandwaarden voor de minimumtemperatuur liggen rond de 5°C in laag- en midden-België en rond de 1°C op de hoogplateaus van de Ardennen. In Ukkel is vorst nog altijd mogelijk: gemiddeld telt de maand april in Ukkel nog 0,2 vorstdagen. Het kwik daalde er tot de recordwaarde van –4,7°C voor die maand op 12 april 1986. Elders in het land komen nog temperaturen voor van rond –10°C in de Ardense valleien en in de Hoge Venen. In Ukkel liggen de normale waarden voor de daggemiddelden van de maximumtemperatuur tussen 10 en 15°C. Nochtans komen ook temperaturen van meer dan 20 graden tamelijk vaak voor: in Ukkel overschreed de temperatuur deze drempel gedurende vier opeenvolgende dagen en bereikte zelfs 26°C de 4de van de maand. Het kwik steeg tot de recordwaarde van 28,7°C op 17 april 1949. De temperatuurschommelingen kunnen groot zijn tijdens de maand april. In 1991 bijvoorbeeld registreeerden we aan het begin van de tweede decade zeer aangename maxima (23,4°C op de 12de). Enkele dagen later, de 19de, bedroeg de maximumtemperatuur slechts 7,1°C en de minimumtemperatuur bedroeg op de 21ste slechts –2,4°C. Tijdens deze tijd van het jaar kan de late vorst nefast zijn voor de vegetatie, temeer daar de temperaturen aan de grond nog lager kunnen zijn.

De normale waarden voor het maandelijks neerslagtotaal zijn relatief laag, rond 50 mm in laag- en midden-België en rond 90 mm op de Hoge Venen. Gemiddeld gaat de neerslag in het land ongeveer 6,6 dagen gepaard met onweerachtige fenomenen. In die gevallen kunnen de dagelijkse neerslagtotalen groot zijn: op 24 april 1903 viel er in Ukkel 36,6 mm in de pluviometer.

Ook sneeuwbuien kunnen nog voorkomen tijdens deze maand: gemiddeld tellen we in Ukkel nog 2,4 sneeuwdagen. In 1970 waren er daar zelfs 9 sneeuwdagen.

De normale zonneschijnduur in Ukkel bedraagt 155 uur. In 1976 werd de recordwaarde van 255 uur geregistreerd en de laagste waarde werd in 1970 waargenomen en bedroeg 67 uur.

 

Mei

Tijdens de maand mei kunnen we reeds van de lente genieten: in Ukkel bedraagt de gemiddelde dagtemperatuur reeds gemiddeld 2 tot 3 dagen meer dan 25°C. De maandelijkse normalen van de maximumtemperatuur bedragen reeds 15°C aan de kust, 17 tot 18°C in laag- en midden-België en 13°C op de Ardense plateaus. In Ukkel is in de loop van de eeuw enkele keren de maximumtemperatuur onder 8°C gebleven of integendeel boven 30°C geklommen. In 1944 was er bijvoorbeeld op het einde van de maand een hittegolf waarbij het kwik gedurende drie opeenvolgende dagen boven 32°C klom op de 30ste van de maand 34,2°C te bereiken. Datzelfde jaar bedroeg de minimumtemperatuur slechts –2,2°C op de 8ste van de maand. Dit betekent een temperatuursverschil van 36°C in een maand! De maandelijkse normalen van de minimumtemperatuur liggen in ons land rond 9°C, behalve op de Ardense hoogplateaus waar ze slechts ongeveer 5°C bedragen. In 1998 was de periode van de IJsheiligen de warmste van de eeuw met in Ukkel resp 30°, 31° en 30,1° op 11, 12 en 13 mei.

De normale maandelijkse waarde voor het neerslagtotaal varieert in ons land tussen 50 mm en 100 mm en het regent gemiddeld een dag op twee! Het gemiddeld aantal onweersdagen in het land bedraagt 11,2. In Leuven was er op 14 mei 1906 een onweerachtige bui die aanleiding gaf tot ongeveer 200 mm neerslag in 3 uur.

Het is ook nog mogelijk dat er sneeuwbuien vallen ergens in het land. In Ukkel waren er in 1986 vier dagen met neerslag die gedeeltelijk uit sneeuw bestond en de meest laattijdige sneeuwbui werd er waargenomen op 13 mei 1902.

Gemiddeld is de maand mei de zonnigste maand van het jaar: in Ukkel bedraagt de gemiddelde zonneschijnduur 203 uur. 1984 was zeer somber met slechts 67 uur zonneschijn en in 1989 werd het record bereikt van 326 uur. De maand mei 1989 was meteen ook de zonnigste maand van de hele eeuw.

 

Juni

De maand juni is de eerste maand van de meteorologische zomer en vormt samen met juli en augustus het warmste trimester van het jaar. De normale maandelijkse waarden van de maximumtemperatuur liggen tussen 17 en 23°C, naargelang van de plaats. Het was tijdens een maand juni dat we de warmste dag van de eeuw registreerden: op 27 juni 1947 bedroeg de maximumtemperatuur, waargenomen in het klimatologisch park van het KMI in Ukkel, 38,8°C. Tussen 24 juni en 9 juli 1976 vinden we ook een uitzonderlijke reeks terug van maximumtemperaturen boven 30°C. De dagen kunnen echter ook nog relatief fris zijn: op 3 juni 1991 bedroeg de maximumtemperatuur slechts 9,7°C in Ukkel. De normale maandelijkse waarden van de minimumtemperatuur liggen tussen 7 en 11°C. In Ukkel bedroeg het minimum op 1 juni 1936 0,3°C en op 27 juni 1947 bedroeg het 21,6°C. In de Ardennen, zowel op de hoogplateaus als in de valleien, kan het nog vriezen. Op 1 juni 1975 bedroeg het minimum –2,8°C in Rochefort en op 21 juni 1964, de eerste dag van de astronomische zomer, zakte het kwik tot –0,5°C in Botrange en tot –0,6°C in Virton.

Het normale maandelijkse neerslagtotaal ligt tussen 60 en 70 mm in laag- en midden-België en kan groter zijn dan 120 mm op de Ardense toppen. Het regent gemiddeld een dag oop twee in Ukkel ! In 1976 regende het slechts 5 dagen en het hoogste aantal neerslagdagen telden we in 1916 (26 dagen). Het gemiddeld aantal onweersdagen in het land bedraagt 10,7.Tijdens een onweer op 4 juni 1979 viel er 107 mm neerslag in Cerfontaine. In 1963 kenden we in Ukkel de natste maand juni van de eeuw met 153,7 mm. De droogste maand juni was die van 1976 met slechts 12,1 mm neerslag.

In de Ardennen viel er nog sneeuw in de Hoge Venen op 4 juni 1991.

Tijdens de maand juni kennen we de langste dagen van het jaar. De zon schijnt in Ukkel gemiddeld 198 uur. In 1987 scheen ze slechts 97 uur terwijl we in 1976 konden genieten van 306 uur zonneschijn. U zult zich misschien herinneren dat tussen 15 en 22 juni 1977 de zon slechts 15 minuten scheen!

Op 25 juni 1967 werd Oostmalle getroffen door een van de hevigste tornado’s van de 20ste eeuw.

 

Juli

Juli is in het binnenland gemiddeld de warmste maand van het jaar. De normale maandelijkse waarden van de maximumtemperatuur variëren tussen 18 en 23°C en die van de minimumtemperatuur tussen 9 en 13°C. Soms kan het zeer warm worden met maxima boven 35°C. Maar ook zeer lage maxima kunnen voorkomen: op 12 juli 1930 bedroeg het maximum in Ukkel slechts 12,7°C, een waarde die men ook soms in de winter registreert!

Juli is gemiddeld de natste maand van het jaar, vooral in laag- en midden-België: de normale maandelijkse neerslagtotalen variëren van 50 mm aan de kust tot 130 mm op de hoogste toppen van de Ardennen. Samen met mei, juni en augustus is juli ook een van de meest onweerachtige maanden. Onweerachtige buien kunnen aanleiding geven tot bijzonder hoge neerslagintensiteiten: zo registreerden we op 5 juli 1985 51,2 mm in een kwartier in de Voerstreek en 120 mm in 4 uur in Neu-Hattlich. Tussen 21 juni en 20 juli 1980 registreerden we in Ukkel de grootste hoeveelheid neerslag in 30 dagen. Het totaal bedroeg er 241,3 mm, terwijl de totale hoeveelheid in Stavelot 315,9 mm bedroeg. In deze tijd van het jaar kunnen droge perioden, samen met grote warmte, nefast zijn voor de vegetatie. Dit was bijvoorbeeld het geval tussen 8 juli en 14 augustus 1990: in 38 dagen viel er toen slechts 1,9 mm neerslag in Ukkel.

Het korter worden van de dagen laat zich reeds voelen in de normale maandelijkse zonneschijnduur: 195 uur in Ukkel. In juli 1959 scheen de zon gedurende een recordtijd van 314 uur en juli 2000 was de somberste maand juli van de eeuw met slechts 93 uur.

De rukwinden tijdens de onweders kunnen plaatselijk bijzonder hevig zijn. Op 18 juli 1964 werd in Ukkel een windstoot waargenomen met een snelheid van 133 km/h.

 

Augustus

Met de maand augustus komt een einde aan de meteorologisch zomer en de temperaturen beginnen reeds af te nemen. De normale waarden wijken echter nog niet veel af van die van de maand juli. De normale maandelijkse waarden van de maximumtemperatuur liggen tussen 18 en 23°C en die van de minimumtemperatuur tussen 8 en 13°C. De temperaturen kunnen nog stijgen tot boven 35°C: op 9 augustus 1911 bedroeg het maximum in Ukkel 36,1°C en op 4 augustus 1990 klom het kwik tot 35,3°C. Minima van de orde van 20 graden komen ook voor: de temperatuur zakte bijvoorbeeld op 3 augustus 1980 niet onder 21,3°C in Ukkel. Ook relatief koude dagen komen soms voor: op 25 augustus 1931 bedroeg het maximum nauwelijks 13,1°C en de avond voordien was het kwik gezakt tot 4,8°C. In de Ardennen bedroeg het minimum zelfs 0°C op 28 augustus 1978 in Rochefort en op 15 augustus 1994 in Elsenborn.

Augustus is gemiddeld tamelijk nat, met een normaal maandelijks neerslagtotaal van 69,6 mm in Ukkel. In de rest van het land variëren deze totalen van 60 tot 140 mm. Onweders kunnen aanleiding geven tot overvloedige dagtotalen: zo registreerden we op 6 augustus 1981 109 mm neerslag in Sint-Andries (Brugge). Tijdens de laatste decade van augustus 1996 viel er merkwaardig veel neerslag: tijdens de laatste elf dagen van de maand viel er 158,8 mm in Ukkel. Deze waarde is veel hoger dan de 109,6 mm die viel tijdens de derde decade van augustus 1912. Het is meteen ook de natste decade van de eeuw in Ukkel, met een ruime voorsprong op de tweede decade van juni 1963 toen er 120,3 mm viel. Misschien is het nog interessant om te vermelden dat de recordwaarde van de laatste decade van augustus 1996 groter is dan 5 van de maandrecords van de eeuw: januari 1995 (143,6 mm), februari 1946 (149,0 mm), maart 1988 (138,1 mm), april 1903 (130,4 mm) en mei 1965 (145,6 mm).

De normale zonneschijnduur in Ukkel bedraagt 192 uur. In 1947 werd de recordwaarde van 323 uur bereikt en in 1912 raakten we niet hoger dan 104 uur. De maand augustus 1947 was de tweede zonnigste maand van de eeuw (na mei 1989).

Tijdens onweders kunnen plaatselijk zeer hevige windstoten voorkomen.

 

September

September is de eerste maand van de meteorologische herfst. De daling van de temperaturen begint zich af te tekenen: de normale gemiddelde dagtemperaturen liggen in het begin van de maand in Ukkel nog rond 16°C maar aan het eind van de maand nog slechts rond 13°C. De normale maandelijkse waarden van de maximumtemperatuur liggen tussen 15 en 20°C naargelang van de plaats en die voor de minimumtemperatuur liggen tussen 6 en 11°C. In Ukkel zijn temperaturen boven 30°C nog mogelijk tijdens de eerste decade en uitzonderlijk ook tijdens de tweede decade: de recordwaarde voor het maximum bedroeg 34,9°C en werd bereikt op 4 september 1929. In laag- en midden-België kunnen de minima reeds in de buurt komen van het vriespunt: in Ukkel werd de recordwaarde van 0°C geregistreerd op 24 september 1931. In Rochefort noteerden we –4,3°C op 16 september 1971 en tijdens datzelfde jaar waren er vier vorstdagen.

De normale neerslaghoeveelheid ligt tussen 65 en 120 mm, naargelang van de plaats.In Ukkel kenden we in 1959 de droogste maand september van de eeuw met slechts 4,7 mm neerslag in twee dagen. In 1984 bereikte de neerslaghoeveelheid de recordwaarde van 198,8 mm. Op 21 september 1959 kwam er in Ukkel een einde aan een periode van 30 dagen zonder neerslag. De dagelijkse neerslagtotalen kunnen belangrijk zijn: zo viel er in Stavelot tijdens een onweer op 1 september 1987 in minder dan drie uur 98, 5 mm neerslag. We vermelden ook nog de stortbuien die vielen op 13 en 14 september 1998 in een strook tussen het Antwerpse en de Hoge Venen. De ochtend van de 14de werden op veel plaatsen dagtotalen van meer dan 100 mm gemeten (de grootste hoeveelheid viel in Wijnegem: 146,8 mm).

Op 29 september 1954 bestond de neerslag op de Ardense hoogplateaus reeds gedeeltelijk uit sneeuw.

In Ukkel schijnt de zon tijdens de maand augustus gemiddeld 151 uur. Deze waarde werd ruim overschreden in 1959, toen we konden genieten van 287 uren zon. In 1984 daarentegen scheen de zon slechts 67 uur.

In tegenstelling tot wat soms wordt gedacht komen "equinox-stormen" niet zo vaak voor. Sedert 1941 is er slechts twee keer een storm voorgekomen rond de herfst-nachteveningen: in 1946 en in 1973.

Op 20 september 1982 werd Léglise getroffen door een hevige tornado, die talrijke woningen verwoestte.

 

Oktober

Tijdens deze tweede maand van de herfst gaan de normale temperaturen sterk naar beneden. In Ukkel bedragen de gemiddelde dagtemperaturen aan het begin van de maand nog ongeveer 13°C maar aan het eind van de maand nog slechts 8°C. De normale maandelijkse waarden van de maximumtemperatuur liggen tussen 10°C op de hoogplateaus van de Ardennen en 15°C in laag-België. Die van de minima liggen tussen 3 en 8°C. Maxima van meer dan 25°C komen soms nog voor, vooral tijdens de eerste decade. De eerste vorst in laag- en midden-België kan tijdens deze maand reeds zijn intrede doen. Tijdens de laatste decades van oktober 1922, 1931, 1940 en 1950 werden minima genoteerd rond –5°C. In de Ardense valleien komen negatieve minima regelmatiger voor en de gemiddelde datum van de eerste vorst valt er reeds eind september of begin oktober. In Rochefort zakte de temperatuur op 24 oktober 1983 tot –6,8°C.

De normale neerslaghoeveelheden variëren tussen 60 mm en 120 mm, naargelang van de plaats. De dagtotalen van de neerslag kunnen nu en dan hoog zijn na onweders. Nochtans is het ten gevolge van neerslag geassocieerd aan een klassieke storing dat er op 7 oktober 1982 in Botrange 156 mm regen viel in 24 uur, een hoeveelheid die bijna 40% meer bedraagt dan de normale maandelijkse hoeveelheid op die plaats! In Ukkel was de natste maand oktober die van 1932 (227,1 mm) en de droogste was die van 1975 (5,2 mm).

De dagen worden snel korter in de loop van deze maand : de normale zonneschijnduur in Ukkel bedraagt nog slechts 111 uur. Tijdens een goeie maand oktober kan het aantal uren zonneschijn nog groter zijn dan 200, zoals bijvoorbeeld in 1965 (220 uur). Als de maand tegenvalt kan het aantal uren zonneschijn veel lager uitvallen, zoals bijvoorbeeld in 1998 (48 uur).

In oktober begint ook het seizoen van de winterstormen. Een van de hevigste in West-Europa tijdens de twintigste eeuw was die van 16 oktober 1987, met plaatselijk windsnelheden tot 200 km/h in Bretagne en in Engeland . Bij ons werd enkel het noorden van het land getroffen, met windsnelheden tot 130 km/h aan de kust. Op 17 oktober 1967 werd een windstoot gemeten met een snelheid van 147 km/h in Oostende.

 

November

Tijdens de eerste Franse republiek werd de maand november de ‘nevelmaand’ genoemd. Het is inderdaad de maand tijdens dewelke de mist steeds weer terugkomt. Wanneer het weer stabiel is en de temperaturen voldoende laag zijn immers alle voorwaarden voor de vorming van mist vervuld. In de loop van de maand dalen de dagtemperaturen gemiddeld met zo’n 4 graden in Ukkel: de gemiddelde dagtemperatuur bedragen ongeveer 8° C aan het begin van de maand en zakken tot ongeveer 4°C tegen het einde van de maand. In het grootste deel van het land liggen de normale maandelijkse maxima in de buurt van 9°C. Op de hoogplateaus in het zuiden van het land kunnen ze in de buurt van slechts 5°C liggen. De normale maandelijkse minima variëren van 3°C in het vlakke deel van het land en 0°C op de hoger gelegen delen en in de Ardense valleien. In Ukkel bereiken de dagelijkse maxima nog slechts in uitzonderlijke gevallen 20°C: 20,4°C op 7 november 1955, 20,2°C op 4 november 1994 en 20,3°C op 12 november 1995. Er kunnen in november ook reeds winterdagen voorkomen (dagen met maxima onder het vriespunt): op 3 november 1980 steeg het kwik in Ukkel niet boven –2,4°C. De absolute minima kunnen zeer laag zijn: op 30 november 1921 bedroeg het minimum in Ukkel –11°C. In de Ardense valleien duiken de temperaturen veel vaker onder –10°C.

De maand november is over het algemeen ook een tamelijk natte maand, het regent immers gemiddeld twee dagen op drie. De normale neerslagtotalen liggen tussen 60 en 120 mm, naargelang van de plaats. Onweders komen in deze tijd van het jaar minder voor en bijgevolg is ook zeer intense neerslag eerder zeldzaam. Op 3 of 4 november 1940 (naargelang van de streek) leidden hevige regen op verschillende plaatsen tot dagtotalen van meer dan 50 mm. Het dagtotaal bedroeg 65 mm in Leopoldsburg, 70 mm in Thimister en 114 mm in Chiny. In Ukkel was de maand november 1991 de natste van de eeuw (174,6 mm) terwijl de droogste maand november die was van 1953 (18,8 mm).

Regen vermengd met sneeuw komt tijdens deze maand ook meer voor: in Ukkel zijn er gemiddeld 2,4 sneeuwdagen. Op 28 november 1973 werd een van de grootste sneeuwdikten van de eeuw gemeten in Ukkel (34 cm). Het was de tweede dikste sneeuwlaag die er ooit werd gemeten.

De normale zonneschijnduur bedraagt in Ukkel 60 uur. De zonnigste maand november van de eeuw was die van 1989 (129 uur) en de somberste die van 1922 (20 uur).

 

December

December is de eerste maand van de meteorologische winter, d.w.z. de eerste van de drie koudste maanden van het jaar. De normale maandelijkse maxima variëren tussen 1 en 6°C, naargelang van de plaats, en de minima tussen –3 en +2°C. In Ukkel bedraagt de normale gemiddelde dagtemperatuur ongeveer 4°C in het begin van de maand en ongeveer 2,5°C op het einde van de maand. In bepaalde omstandigheden kan de gemiddelde dagtemperatuur nochtans nog hoog zijn, zoals bijvoorbeeld op 21 december 1989, toen ze 13,5°C bedroeg in Ukkel. Ze kan echter ook onder –10°C liggen, zoals op 20 december 1938 toen ze in Ukkel slechts –13,1°C bedroeg. Het hoogste dagmaximum in Ukkel werd bereikt op 16 december 1989 (16,7°C). Op 30 december 1950 zakte de minimumtemperatuur er tot –17,3°C. Elders in het land werden minima opgetekend van –21,7°C in Rochefort op 3 december 1973 en van –13,8°C op 11 december 1967 in Koksijde. In Ukkel kan het zijn dat er de hele maand geen vorst voorkomt, zoals in 1911 en in 1974. In december 1978 werd de spectaculairste temperatuurdaling in één dag gemeten: op 30 december bedroeg de maximumtemperatuur 7°C en ‘s anderendaags bedroeg de minimumtemperatuur –10°C. We vermelden tenslotte nog dat van 1 december 1962 tot 6 maart 1963 een ononderbroken reeks van 96 vorstdagen werd waargenomen in de Hoge Venen, op de Baraque Michel.

De normale neerslagtotalen voor de laatste maand van het jaar variëren tussen 60 mm en 140 mm, waarbij de hoogste waarden voorkomen op de Ardense hoogplateaus. Vermits het gemiddeld aantal onweersdagen klein is, komt ook zeer intense neerslag zelden voor. Maar ook continue regen kan aanleiding geven tot hoge dagtotalen: zo viel er in Paliseul op 9 december 1965 78 mm. Het is ook tijdens de wintermaanden dat de gecumuleerde neerslag over verschillende dagen over het algemeen de hoogste waarden geeft. In december 1965 viel er in Stavelot in 10 dagen 165 mm in de pluviometer. In Ukkel viel er in 10 dagen 95,1 mm in december 1952.

Aan het einde van de maand december zijn de nachten de langste van het jaar. De normale zonneschijnduur is dan ook de laagste van alle maanden van het jaar en bedraagt in Ukkel slechts 40 uur. De zonnigste maand december was die van 1948 met 96 uur zonneschijn en de somberste was die van 1934 met slechts 9 uur.