Een oog op de ozonlaag

In 1995 werd 16 september door Verenigde Naties uitgeroepen tot dag van de bescherming van de ozonlaag (VN resolutie 49/114). Het is de dag waarop in 1987 het “Protocol van Montreal” werd neergelegd ter ondertekening. Door dit protocol en de daaropvolgende wijzigingen en verfijningen aan het “Conventie van Wenen”, werd de productie van Chloorfluorkoolstofverbindingen (Cfk’s) aan banden gelegd en uiteindelijk verboden. Voor deze stoffen, die onder andere gebruikt werden in spuitbussen, piepschuim en koelinstallaties, zijn inmiddels alternatieven ontwikkeld.
De reden voor de verbanning van de Cfk’s was de wetenschappelijke ontdekking dat deze stoffen de ozonlaag in de hoge atmosfeer (de hoogste concentraties van ozon bevinden zich tussen 20 en 25km) kunnen aantasten. Deze beroemde ozonlaag is zeer belangrijk: ze houdt een flink deel van de gevaarlijke uvstraling van de zon tegen.


Naar aanleiding van dit protocol werd niet alleen de productie van de Cfk’s stopgezet, maar werd wereldwijd het netwerk voor de waarneming van ozon in de atmosfeer en uvstraling uitgebreid.
Ook het KMI maakt deel uit van het ozonnetwerk. Zo beschikken we in Ukkel over een tijdreeks van ozonkolommetingen met spectrofotometers sinds 1971 , en ozonprofielen sinds 1969. Deze waarnemingen worden uitgewisseld in internationale databanken en worden zo gebruikt in analyses (bv “Scientific assessment of ozone depletion” (recentste in 2010)).


Dankzij deze analyses kon worden vastgesteld dat de afbraak van de ozonlaag ten gevolge van de Cfk’s over zijn hoogtepunt is (figuur 1). Door de lange levensduur van de Cfk’s in de atmosfeer zal het echter nog enkele decennia duren vooraleer deze volledig verdwenen zijn. Intussen kunnen specifieke meteorologische condities en/of klimaatswijzigingen de efficiëntie van de chloorcomponenten voor de ozonafbraak beïnvloeden. Dit kan ook in de toekomst nog aanleiding geven tot aanzienlijke ozonafbraak. Het blijft dus noodzakelijk de waarnemingen (figuur 2) verder te zetten om evolutie van de ozonlaag van nabij te kunnen volgen.

 

Figuur 1: Evolutie van de jaarlijkse gemiddelden van de dikte van de ozonlaag te Ukkel. De pijltjes duiden de data aan van vulkaanuitbarstingen die invloed hadden op de ozonafbraak.

Figuur 2: Lancering van een ballon met sonde tijdens één van de opendeurdagen van het KMI.