België wordt opnieuw getroffen door stofdeeltjes afkomstig uit de Sahara, amper enkele dagen nadat vorige week al een eerste wolk met woestijnstof werd waargenomen. Dergelijke intrusies van Saharastof zijn intussen geen uitzondering meer: de voorbije jaren duiken ze in deze periode steeds vaker op, aangevoerd door gunstige atmosferische stromingen.
Geavanceerde instrumenten om de lucht te observeren
Om deze stofdeeltjes te detecteren en te analyseren, maakt het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) gebruik van hoogtechnologische instrumenten die opgesteld staan in Ukkel en Zeebrugge. Het gaat om ceilometers van de nieuwste generatie.
Traditioneel worden deze toestellen gebruikt om de hoogte van wolken te meten, maar vandaag gaan ze veel verder. Ze kunnen ook de aard van de deeltjes, zowel aërosolen (zoals woestijnstof) als hydrometeoren (waterdruppels, ijskristallen en neerslag), analyseren.
Hoe werkt de detectie?
Het principe is gebaseerd op lasertechnologie. De ceilometer zendt een laserpuls naar de hemel en vangt het licht op dat wordt teruggekaatst door zwevende deeltjes. Door veranderingen in de eigenschappen van dat licht te analyseren (een fenomeen dat depolarisatie wordt genoemd) kunnen wetenschappers verschillende soorten deeltjes van elkaar onderscheiden.
Met deze techniek kan men onder meer:
- woestijnstof identificeren en onderscheiden van wolken;
- het type neerslag bepalen (regen, sneeuw of een mengvorm);
- de verticale evolutie van deeltjeslagen in de atmosfeer opvolgen.
Een algoritme voor realtime opvolging
Om deze complexe metingen om te zetten in duidelijke en bruikbare informatie, heeft het KMI een specifiek algoritme ontwikkeld. Dit zorgt voor een realtime opvolging van de pluimen en biedt een heldere visualisatie van de verschillende types deeltjes in de atmosfeer.
Beelden van de LIDAR in Ukkel en Zeebrugge van 06/03/2026. In het groen zien we de omgevingsaërosolen (de gebruikelijke achtergrondconcentratie). In roze gaat het om een mengsel van omgevingsaërosolen met een kleine hoeveelheid woestijnstof, en in geel het woestijnstof, dat hier het dominante aërosol is. De stofdeeltjes bevinden zich dus tussen 1500 en 4000 meter hoogte.
Satellietbeeld van EUMETSAT van 05/03/2026 om 9u30 waarop de belangrijkste stofdeeltjes zich boven het zuidoosten van Frankrijk en boven de Middellandse Zee bevinden. Deze gaan gepaard met een wolkendek dat bij zonsopgang een korrelige structuur vertoont, typisch voor wolkenvelden die woestijnstof bevatten.
Modellering door SILAM (CAMS) van 05/03/2026 voor 07/03/2026 van de woestijnstof op 3000 m hoogte.
Deze snelle en betrouwbare analysecapaciteit is een belangrijke troef, zowel voor wetenschappelijk onderzoek als voor operationele toepassingen.
Concrete belangen voor luchtvaart en luchtkwaliteit
De monitoring van aërosolen is van groot belang voor verschillende sectoren. In de luchtvaart is een snelle detectie van vulkanisch as bijvoorbeeld essentieel voor de veiligheid van het vliegverkeer.
Bij de aanvoer van woestijnstof bevinden de deeltjes zich doorgaans op grotere hoogte. Soms daalt een deel ervan echter af naar de lagere luchtlagen, wat de luchtkwaliteit kan beïnvloeden. De opvolging van de luchtkwaliteit behoort tot de bevoegdheid van IRCELINE, dat toegang heeft tot de analyses van het KMI-algoritme om de aard van aerosolepisodes nauwkeurig te kunnen inschatten.
Wat betekent dit voor de huidige episode?
In tegenstelling tot sommige opvallende episodes van de voorbije jaren, zal het dit keer waarschijnlijk niet gepaard gaan met neerslag en dus geen zichtbare afzettingen achterlaten op auto’s of andere buitenoppervlakken.
Toch is, zelfs zonder regen, een lichte stofsluier aan de hemel mogelijk door een fenomeen dat droge depositie wordt genoemd. Dit type afzetting is subtieler, maar kan blootgestelde oppervlakken licht doffer maken.
Deze episode valt ook op door haar ongebruikelijke duur. Intrusies van woestijnstof boven België duren doorgaans één tot twee dagen, soms in opeenvolgende golven. Dit keer zal het woestijnstof in de atmosfeer minstens tot dinsdag aanwezig blijven.
Dankzij zijn netwerk van meetinstrumenten en geavanceerde analysetools blijft het KMI deze atmosferische fenomenen nauwgezet opvolgen. Zo draagt het instituut bij tot een beter begrip van hun evolutie en hun impact in België.
