Klimaat

Projecties over klimaatverandering en de gevolgen ervan kunnen abstract aanvoelen. Maar een toekomstige hittegolf van zeventien dagen, met maximumtemperaturen tot 42 °C, een overvolle kraamafdeling en een uitgeputte redder op een overvol strand – dát kunnen mensen zich voorstellen.

Wetenschappelijke klimaatrapporten zijn onmisbaar. Maar de gebruikte woordenschat – probabiliteiten, emissiescenario’s, betrouwbaarheidsintervallen – spreekt zelden het brede publiek aan, en cijfers en statistiek kunnen door de mensen op het terrein moeilijk gebruikt worden om beslissingen te nemen. Hoewel die wetenschappelijke nauwkeurigheid noodzakelijk is, wordt de boodschap (“de frequentie van intense hitteperiodes zal tegen 2060 met zoveel % toenemen”) vaak gelezen, gearchiveerd en vergeten omdat ze afstandelijk en abstract aanvoelt.

Hoe geef je mensen een echt gevoel van hoe een zomer in België zou kunnen aanvoelen in een wereld die twee graden warmer is geworden? Dat is dé centrale vraag achter Tales of Future Weather.

Het project heeft als doel het verhaal te vertellen van een plausibele toekomstige weersgebeurtenis alsof het vandaag in het nieuws zou zijn. De verhalen nemen de vorm aan van fictieve persartikels, officiële verklaringen, persoonlijke getuigenissen en dagelijkse weergegevens.

In plaats van een reeks mogelijke toekomsten te beschrijven, bouwen ze één fysisch coherent en plausibel scenario op. De verhaallijnen tonen wat er zou gebeuren als bijvoorbeeld een reeks zware lente- en zomerhittegolven België zou treffen in een wereld die twee graden warmer is dan het pre-industriële tijdperk: een extreem maar realistisch scenario, even waarschijnlijk in dat toekomstige klimaat als de legendarische zomer van 1976 in zijn eigen tijd was.

Gebaseerd op gedegen wetenschap en afgewerkt met een laag fictie, schetsen deze verhalen een plausibele extreme zomer. Ze steunen op wetenschappelijke gegevens, gepubliceerd onderzoek en gesprekken met relevante experten, maar beschrijven geen specifieke toekomst en mogen niet worden opgevat als een voorspelling. Wat deze verhalen bieden, is iets dat moeilijker te vatten is dan een projectie: een concreet, levendig en geloofwaardig beeld van wat ons mogelijk te wachten staat.

Verhalen over Toekomstig Weer (Tales of Future Weather in het Engels) is opgevat als een terugkerende reeks, waarbij elke cyclus een ander klimaatextreem in een toekomstig klimaat onderzoekt. De eerste cyclus richt zich op een ongeziene zomer met meerdere intense hittegolven. Deze keuze weerspiegelt een duidelijk en goed gedocumenteerd signaal uit de klimaatprojecties voor België, evenals een bevinding die consequent naar voren kwam uit gesprekken met belanghebbenden: het is de opeenstapeling van wekenlange hitte, veel meer dan afzonderlijke pieken, die de veerkracht van onze samenleving werkelijk op de proef stelt.

Het volledige verhaal beschrijft een plausibele fictieve zomer: een warme periode die al in mei begint, drie opeenvolgende hittegolven die record na record breken in Ukkel, ernstige verkeersproblemen op de wegen naar de kust, toenemende druk op het zorgpersoneel en een groeiende belasting van de meest kwetsbare wijken in grootsteden… Een collectief, sectoroverschrijdend verhaal dat één indringende vraag stelt: als dit morgen zou gebeuren, zouden we er dan klaar voor zijn?

Daarnaast heeft het project ook als doel een “aangepaste” versie van het verhaal te ontwikkelen, uitgewerkt samen met diezelfde sectoren, om te laten zien hoe maatregelen de zwaarste gevolgen zouden kunnen afzwakken.

Latere cycli zullen zich richten op andere klimaatextremen, zoals extreme neerslag, langdurige droogte en zware stormen, en zo geleidelijk een rijk en concreet beeld opbouwen van toekomstige weersgebeurtenissen, hun impact en mogelijke adaptatiestrategieën.

Het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) ligt aan de oorsprong van het project. Als wetenschappelijke trekker levert het KMI de meteorologische en klimatologische basis waarop alles steunt: het identificeren van een representatieve gesimuleerde weergebeurtenis, het berekenen van dagelijkse weergegevens en het verzekeren dat de verhalen stevig verankerd blijven in rigoureuze wetenschap. Het project weerspiegelt ook een van de kerntaken van het KMI: begrijpen hoe een veranderend klimaat onze capaciteit beïnvloedt om extreem weer te voorspellen en het publiek te beschermen tegen de gevolgen ervan.

Het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (CERAC) leidt het project mee en zorgt ervoor dat de verhalen geloofwaardig blijven buiten de meteorologische data. Op basis van zijn expertise in veerkracht en crisisbeheer toetst CERAC de scenario’s op plausibiliteit, verrijkt het de verhalen met maatschappelijke kettingeffecten en onderhoudt het de dialoog met stakeholders uit verschillende sectoren.

De bijdrage van het Belgian Climate Centre (BCC) vloeit rechtstreeks voort uit zijn kernmissie: fungeren als brug tussen de wetenschappelijke gemeenschap en de bredere wereld van stakeholders, beleidsmakers en praktijkmensen. Voor Verhalen van Toekomstig Weer brengt het BCC middelen en strategische expertise samen om ervoor te zorgen dat zowel de data als de verhalen een niet-gespecialiseerd publiek bereiken in een vorm die tegelijk wetenschappelijk onderbouwd én toegankelijk is.

Communicatie is een gezamenlijke inspanning van de drie partners, gecoördineerd door een gedeeld team dat waakt over een consistente en geloofwaardige stem. De verhalen zelf worden gevormd door uitgebreide gesprekken met praktijkmensen uit uiteenlopende domeinen: gezondheidszorg, transport, onderwijs, energie, bouw en noodbeheer. Hun input bepaalt zowel de geloofwaardigheid van de impactschema’s als de relevantie van de vragen die het project wil beantwoorden.

Belgian Climate Centre:info-cc@climatecentre.be
Koninklijk Meteorologisch Instituut:info@meteo.be
Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (CERAC):info@cerac.belgium.be